POINT OF VIEW

Πίσω από τις ιαχές του πολέμου και τις διπλωματικές διακηρύξεις, κρύβεται μια σκληρή οικονομική πραγματικότητα: ο πόλεμος, πέρα από ανθρωπιστική τραγωδία, αποτελεί μια από τις πιο επικερδείς επενδύσεις παγκοσμίως. Ποιοι κερδίζουν δισεκατομμύρια πάνω στα ερείπια και ποιος πληρώνει τελικά τον λογαριασμό; Η δημοσιογράφος  Ζωή Αρβανίτη, αναλύει το "στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα", τα κέρδη των αμυντικών κολοσσών και την αόρατη οικονομία του αίματος που καθορίζει τις παγκόσμιες συρράξεις.

Πόλεμος ως Επένδυση: Ποιος Κερδίζει Πραγματικά;

Υπάρχει μια αλήθεια που σπάνια εκφωνείται δυνατά στις αίθουσες της εξουσίας: ο πόλεμος δεν είναι μόνο τραγωδία — είναι και επιχείρηση. Και μάλιστα εξαιρετικά επικερδής για ορισμένους. 

Από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο έως τις αιματοβαμμένες επεμβάσεις στη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν οικοδομήσει ένα σύστημα στο οποίο η στρατιωτική ισχύς και τα οικονομικά συμφέροντα συνυφαίνονται αδιάρρηκτα. Σύμφωνα με το Costs of War Project του Πανεπιστημίου Brown, οι πόλεμοι που ακολούθησαν την 11η Σεπτεμβρίου επιβάρυναν τις ΗΠΑ με το αστρονομικό ποσό των 8 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Το ερώτημα που παραμένει αναπάντητο στη δημόσια συζήτηση είναι: ποιοι, εν τέλει, βγήκαν κερδισμένοι;

1. Η Αμυντική Βιομηχανία: Ο Αδίστακτος Κερδισμένος

Στην κορυφή της πυραμίδας των ωφελημένων βρίσκεται η αμυντική βιομηχανία — ένας κλάδος που ευδοκιμεί εκεί όπου άλλοι θρηνούν. Εταιρείες όπως η Lockheed Martin, η Raytheon, η Boeing Defense και η Northrop Grumman μετατρέπουν συστηματικά κάθε πολεμική σύγκρουση σε ευκαιρία εκτόξευσης μετοχών και κερδών. Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Ιράκ, η Lockheed Martin σχεδόν διπλασίασε τα έσοδά της. Το Πεντάγωνο διαθέτει ετησίως 700-800 δισεκατομμύρια δολάρια· περίπου το 54% αυτών — 2,4 τρισεκατομμύρια δολάρια για την πενταετία 2020-2024 — καταλήγει σε ιδιωτικές εταιρείες μέσω αδιαφανών συμβάσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο ίδιος ο Πρόεδρος Αϊζενχάουερ, αποχωρώντας από την εξουσία το 1961, είχε προειδοποιήσει με σπάνια ειλικρίνεια για τον κίνδυνο αυτού που ο ίδιος βάφτισε «στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα» — μια αόρατη αλλά παντοδύναμη συμμαχία που από τότε μόνο εδραιώθηκε.

2. Ενέργεια και Γεωπολιτικός Έλεγχος: Το Πετρέλαιο του Αίματος

Κάτω από κάθε πολεμική επέμβαση ρέει, αθόρυβα αλλά αδιαλείπτως, το πετρέλαιο. Ο πόλεμος στο Ιράκ — μια χώρα με τα πέμπτα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως — αναλύθηκε εκτενώς ως επιχείρηση με βαθιά ενεργειακή διάσταση. Μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν, δυτικές πετρελαϊκές κολοσσοί απέκτησαν πρόσβαση σε κοιτάσματα που επί δεκαετίες είχαν παραμείνει κλειστά. Παράλληλα, η αμερικανική στρατιωτική παρουσία στον Περσικό Κόλπο θωρακίζει τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Πέρα όμως από τα κοιτάσματα, υπάρχει κάτι ακόμα βαθύτερο: το petrodollar system, η παγκόσμια σύμβαση που επιβάλλει το δολάριο ως νόμισμα τιμολόγησης του πετρελαίου, εξασφαλίζει στην Ουάσιγκτον ένα μακροοικονομικό πλεονέκτημα που δεν απεικονίζεται σε καμία γραμμή κανενός προϋπολογισμού.

3. Ανακατασκευή: Κέρδος πάνω στα Ερείπια

Όταν σιγήσουν τα όπλα, αρχίζει μια άλλη, εξίσου αποδοτική μάχη — η μάχη των συμβολαίων ανακατασκευής. Στο Ιράκ, η KBR, θυγατρική της Halliburton — εταιρείας της οποίας πρώην Αντιπρόεδρος υπήρξε ο Ντικ Τσένι, Αντιπρόεδρος των ΗΠΑ κατά τον πόλεμο — έλαβε συμβόλαια ύψους 39,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων, πολλά εκ των οποίων κατακυρώθηκαν χωρίς ανοιχτό διαγωνισμό. Το Αφγανιστάν επανέλαβε με μαθηματική ακρίβεια το ίδιο μοτίβο: δισεκατομμύρια σε συμβόλαια υποδομών, εκ των οποίων πολλά έμειναν ημιτελή ή αποδείχθηκαν άχρηστα. Ιδιωτικές στρατιωτικές εταιρείες, όπως η Blackwater, ολοκλήρωναν αυτό το οικοσύστημα εκμετάλλευσης, χρεώνοντας για υπηρεσίες ασφαλείας και εκπαίδευσης ποσά που θα έκαναν ακόμα και σπάταλους γραφειοκράτες να αναριθμήσουν.

4. Εξαγωγές Όπλων: Ο Πόλεμος ως Διαφήμιση

Κάθε σύγκρουση αποτελεί και μια πολυδάπανη, αιματηρή διαφημιστική καμπάνια για τα αμερικανικά οπλικά συστήματα. Οι πύραυλοι που πλήττουν στόχους σε πραγματικές συνθήκες πωλούνται στη συνέχεια σε τιμές premium σε δεκάδες σύμμαχες χώρες. Σύμφωνα με το SIPRI, οι ΗΠΑ κατέχουν το 43% της παγκόσμιας αγοράς εξαγωγών όπλων για την περίοδο 2020-2024 — μερίδιο σχεδόν τριπλάσιο από τη δεύτερη στη λίστα Γαλλία (11%). Και το επιχειρηματικό μοντέλο δεν τελειώνει με την πώληση: χώρες που αποκτούν αμερικανικά οπλικά συστήματα καθηλώνονται σε μακροχρόνιες σχέσεις εξάρτησης για ανταλλακτικά, αναβαθμίσεις και τεχνογνωσία.

5. Η Σκοτεινή Αλήθεια: Ποιος Αλήθεια Πληρώνει;

Εδώ βρίσκεται η πιο ζοφερή πτυχή αυτής της εξίσωσης. Τα κέρδη είναι πραγματικά, συγκεκριμένα και συγκεντρωμένα σε λίγα χέρια. Το κόστος, αντιθέτως, είναι τεράστιο, διάχυτο και το επωμίζονται οι πολλοί. Τα 8 τρισεκατομμύρια δολάρια χρηματοδοτήθηκαν κυρίως μέσω δανεισμού, φορτώνοντας στις επόμενες γενιές ένα χρέος που δεν διάλεξαν. Το κόστος φροντίδας βετεράνων — ανθρώπων που επέστρεψαν σπασμένοι σωματικά και ψυχικά από πολέμους αμφίβολης σκοπιμότητας — αναμένεται να αγγίξει τα 2,2-2,5 τρισεκατομμύρια δολάρια ως το 2050.

Στο τέλος, το ηθικό δίλημμα παραμένει ανοιχτό και οδυνηρό: σε μια δημοκρατία, ποιος έχει το δικαίωμα να αποφασίζει πολέμους όταν τα κέρδη κατευθύνονται σε μετόχους και οι λογαριασμοί αποστέλλονται στους φορολογούμενους και στους νεκρούς;

Ο πόλεμος σπάνια έχει έναν μόνο λογαριασμό. Έχει πολλούς — και δεν τους πληρώνουν ποτέ εκείνοι που τον υπογράφουν.

Ζωή Αρβανίτη Δημοσιογράφος 

Πηγές: Brown University Costs of War Project (2023) | SIPRI Arms Transfers Database (2024) | GAO Defense Contracts Report (2024)