Επιλεκτικός δικαιωματισμός στην ελληνική δημόσια σφαίρα
CITY Status
Το ζήτημα του «επιλεκτικού δικαιωματισμού» στην ελληνική δημόσια σφαίρα αποτελεί μια συζήτηση η οποία πρέπει να ανοίξει, όσο σύνθετη και ακανθώδης και αν παραμένει. Πρόσφατη κύρια έκφρασή της αναδείχθηκε η αντίθεση ανάμεσα στη μαζική, παθιασμένη στήριξη προς τον παλαιστινιακό λαό και την πιο συγκρατημένη, συχνά αμήχανη στάση απέναντι στην εξέγερση των πολιτών του Ιράν. Η αντίθεση αυτή ανέδειξε τις ιδεολογικές αγκυλώσεις ανάμεσα στα πεδία πολιτικής και τα γεωπολιτικά φίλτρα μέσα από τα οποία η Ελλάδα προσλαμβάνει τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Το Παλαιστινιακό ως εθνικό «ανακλαστικό» και η «αφωνία» για το Ιράν
Για την πλειονότητα της ελληνικής κοινωνίας, η Παλαιστίνη δεν είναι απλώς ένα ζήτημα εξωτερικής πολιτικής, αλλά ένα ηθικό σύμβολο. Η στήριξη στον παλαιστινιακό αγώνα εδράζεται σε δεκαετίες ιστορικών δεσμών και σε μια βαθιά ριζωμένη ταύτιση του μέσου Έλληνα με την έννοια της αντίστασης κατά της κατοχής. Οι πρόσφατες εικόνες από τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη πυροδότησαν μαζικές διαδηλώσεις.
Ο δικαιωματισμός είναι ξεκάθαρος: ο εχθρός είναι ένα κράτος-κατοχική δύναμη, το οποίο καταπατά το «αυτονόητο» αίτημα για αυτοδιάθεση. Η ελληνική κοινή γνώμη επιδεικνύει μια σπάνια ομοθυμία, υπερβαίνοντας τις κομματικές γραμμές, καθώς το ζήτημα προσλαμβάνεται ως αγώνας επιβίωσης ενός έθνους απέναντι σε έναν «προαιώνιο» εχθρό.
Οι ιστορικές σχέσεις μεταξύ ελληνικού και ισραηλινού λαού αγνοούνται επιδεικτικά, ενώ οι πρόσφατοι στρατηγικοί δεσμοί μεταξύ των δύο χωρών (γεωστρατηγική συμμαχία, οικονομία, εκπαίδευση κ.ά.) δεν λαμβάνονται υπόψη. Το γεγονός ότι το Ισραήλ παραμένει μία αστική, φιλελεύθερη δημοκρατία σε ένα ευρύτερο εχθρικό περιβάλλον προς κάθε τι δυτικό, γιατί παραβλέπεται;
Στον αντίποδα, η στάση απέναντι στους πολίτες του Ιράν –και ιδιαίτερα στις γυναίκες που μάχονται κατά του θεοκρατικού καθεστώτος– παρουσιάζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Παρά τις συνεχιζόμενες εκτελέσεις διαδηλωτών και την ακραία καταστολή από την Τεχεράνη, η κινητοποίηση στην Ελλάδα παραμένει συγκριτικά περιορισμένη. Στα όρια της «εκκωφαντικής» σιωπής.
Η επιλεκτικότητα αυτή δεν είναι τυχαία. Για ένα σημαντικό τμήμα της ελληνικής πολιτικής ελίτ –ιδίως της ευρύτερης Αριστεράς και των αντισυστημικών κύκλων– το Ιράν αποτελεί μια «γκρίζα ζώνη». Επειδή το ιρανικό καθεστώς αυτοπροσδιορίζεται ως «αντιδυτικό» και «αντι-ιμπεριαλιστικό», οποιαδήποτε κριτική εναντίον του ενδέχεται να θεωρηθεί ως ευθυγράμμιση με τα συμφέροντα των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ.
Επομένως, τα ανθρώπινα δικαιώματα των Ιρανών πολιτών θυσιάζονται στον βωμό της γεωπολιτικής σκοπιμότητας. Η ελευθερία της γυναίκας να μη φοράει χιτζάμπ ή το δικαίωμα του Ιρανού εργάτη να απεργήσει χωρίς να αντιμετωπίσει την αγχόνη, αντιμετωπίζονται με μια «ύποπτη» σιωπή, υπό τον φόβο της εργαλειοποίησης από τη Δύση.
Η εκτέλεση πάνω από 1.000 πολιτών το 2025 (στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας) από την ιρανική κυβέρνηση δεν φαίνεται να συγκινεί. Αν επιβεβαιωθεί ο θάνατος περίπου 30.000 ατόμων μόνο τον Ιανουάριο, σε μία από τις πιο αιματηρές περιόδους κρατικής καταστολής των τελευταίων δεκαετιών στη χώρα, ποια θα είναι η θέση των εγχώριων δικαιωματιστών;
Συμπέρασμα: Προς έναν οικουμενικό ανθρωπισμό;
Το φαινόμενο αυτό αναδεικνύει μια θεμελιώδη αντίφαση: τον διαχωρισμό των θυμάτων σε «χρήσιμα» και «μη χρήσιμα». Στην περίπτωση της Παλαιστίνης, ο θύτης είναι σύμμαχος της Δύσης, γεγονός που καθιστά την καταγγελία του εύκολη και ιδεολογικά «ασφαλή». Στην περίπτωση του Ιράν, ο θύτης είναι εχθρός της Δύσης, γεγονός που προκαλεί μια παράδοξη διστακτικότητα.
Αυτός ο «επιλεκτικός δικαιωματισμός» πλήττει την αξιοπιστία της αλληλεγγύης. Όταν η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας εξαρτάται από το ποιος είναι ο θύτης, τότε παύει να είναι ζήτημα αρχών και γίνεται εργαλείο πολιτικής πίεσης και κομματικής εκμετάλλευσης.
Η πρόκληση για τη σημερινή ελληνική κοινωνία είναι να αποδεσμεύσει τα ανθρώπινα δικαιώματα από την εγχώρια πολιτική ισορροπία και τη γεωπολιτική σκακιέρα. Η στήριξη στην Παλαιστίνη για αυτοδιάθεση είναι προφανώς δίκαιη και αναγκαία, ειδικά απέναντι σε έναν ακροδεξιό Νετανιάχου, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την αποσιώπηση των εγκλημάτων άλλων αυταρχικών καθεστώτων.
Ο πραγματικός δικαιωματισμός δεν μπορεί να είναι επιλεκτικός. Αν η αλληλεγγύη μας σταματά εκεί που αρχίζουν τα γεωπολιτικά μας ταμπού, τότε δεν υπηρετούμε την ελευθερία, αλλά την ιδεολογική μας περιχαράκωση. Οι φωνές των γυναικών στην Τεχεράνη έχουν την ίδια αξία με τις κραυγές των παιδιών στη Γάζα. Μόνο όταν το αντιληφθούμε αυτό, η ελληνική συμμετοχή στο παγκόσμιο κίνημα προάσπισης και προβολής των δικαιωμάτων θα αποκτήσει το ηθικό βάρος που της αναλογεί.
Πέρα από τη στείρα πολιτική εκμετάλλευση με μικροκομματικό αυτοσκοπό, πρέπει να αναδείξουμε τον ρόλο της Κοινωνίας των Πολιτών ως προεξέχοντα για την προστασία και προώθηση των δικαιωμάτων, με την πολιτική εμπλοκή μόνο ως μέσο άσκησης πολιτικής, συμπληρωματικά.
Όθων Καίσαρης, Πολιτικός Επιστήμονας, Διεθνολόγος